FİNANSAL YATIRIMIN İLK DERSİ: FİNANSAL HUKUKUN ÖNEMİ

Ülkemizde finansal yatırımcıların tamamına yakını ister amatör ister profesyonel düzeyde olsun temel veya teknik analiz gibi yatırım sürecinin yalnız sayısal bölümü ile ilgilenir. Bu süreçte de YTD -Yatırım Tavsiyesi Değildir- uyarısını yeterli görerek gerek sosyal medyada gerekse TV’de futboldan siyasete magazinden askerlik anılarına uzanan geniş bir yelpazede aklına geldiği gibi konuşan bir kesim ve bu kesime saplantılı bir şekilde ilgi ve hayranlık duyarak tüyo, eğitim ve danışmanlık talebinde bulunma konusunda birbiri ile yarış halinde olan kimi zaman dolandıran kimi zaman da dolandırılan bazen her ikisi bir arada daha karmaşık ilişkilerde yuvarlanıp giden çok ciddi bir kesim vardır.

Öte yandan çoğunlukla nitelikli yatırımcıların içinde bulunduğu daha küçük bir grubu içeren öyle bir yatırımcı profili vardır ki onlar yurt dışı deneyimi ile üst düzey yönetici olarak kurumsal hayatta yerini almış, yabancı dil bilen ve çoğunlukla MBA derecesi ve SPK lisanslı oluşu ile öne çıkarak daha yüksek bilinç düzeyi ile aracı kurumda hesap açarak portföy yönetimi, yatırım danışmanlığı alır. SPK tarafından denetlenen finansal yatırım hizmeti sunan şirket (banka, aracı kuruluş vb.) gerek lisanslı personel gerekse diğer teknik gereksinimler düzeyinde yüksek niteliklere sahip kurumsal bir şirket olması bakımından finansal yatırımların yönetimi konusunda piyasa risklerinden korunmak için önemli güvence sunuyor olacaktır. TV’ye çıkarak analiz veya yorum sunan önde gelen kişiler de bu şirketlerin yöneticileri olarak makul bir güven algısı oluşturmaya yeterlidir. Acaba gerçekten öyle midir yoksa bu bir yanılsama mıdır?

                     Finansal Yatırım Ortamı

Sağlıklı bir finansal yatırım ortamı için gereken temel öğeler nelerdir?

  1. Sermaye: Piyasada mevcut bir risk ve getirinin yönetilmesi sonucu kazanç veya kayıp oluşabilmesi için orantılı bir miktar sermaye olması gerekir.
  2. Yatırımcı: Bir kişinin piyasada mevcut risk ve getirileri kendi sermayesi ile yönetme konusunda ilgi, bilgi ve isteği olması gerekir.
  3. Finansal Yatırım Danışmanlığı: Amatör veya profesyonel (nitelikli) yatırımcılar bazı durumlarda bireysel yatırım kararları alabilir. Ancak sermaye ve/veya risk iştahı arttıkça kazanç veya kayıp ile sermayenin korunması profesyonel bir hizmet almayı, finansal yatırım danışmanlığını zorunlu kılar. Risk ve getiri üzerine çeşitli analizler gerçekleştirilmesi sonucunda yatırım araçlarından bir veya birkaçının sermayenin bir bölümü veya tamamı ile kazanç veya kayıp ilişkisine belirli bir süre ve diğer detaylarda konu edilmesi finansal yatırım süreci olup doğrudan yatırımcının kendisinin yönetebileceği gibi belirli ölçeklerin üzerine çıkıldığında yasal düzenlemeye tabi olduğu şekli ile profesyonel bir hizmet alınarak da gerçekleştirilebilir.
  4. Finansal Hukuk Danışmanlığı: İster amatör ister profesyonel olsun yatırımcıların en çok ihmal ettiği husus olan finansal hukuk danışmanlığı reaktif yaklaşıma konu edilerek ciddi hukuki uyuşmazlıklar ve finansal kayıplar sonrasında dahi gerçek önemi ile çoğunlukla anlaşılamaz. Söz konusu olumsuzluklardan hukuki uyuşmazlıklar, finansal kayıplar sonrası yatırımcılar bazı tipik psikolojik davranışlar sergiler. Bunlar ilgili finansal yatırım şirketi (banka, aracı kuruluş) veya doğrudan menkul kıymeti ihraç eden halka açık bir şirketin yatırımcı ilişkileri bölümü ya da SPK’ya şikayet iletmek şeklinde özetlenebilir. Bunlarla sonuç alınamadığını bir süre sonra gördüklerinde sıradan bir avukata giderler. Sıradan ifadesi ile kastedilen yalnız hukuk fakültesi mezunu olup finansal hukuk üzerine bilimsel, profesyonel ve yasal lisanslar boyutu ile ihtisas kazanmamış meslek mensupları ifade edilmektedir. Meslek etiği böyle durumlarda ihtisas alanına girmeyen işlerin (dava vekilliği veya hukuk danışmanlığı) alınmamasını gerektirse de uygulamada danışanların bilgi eksikliği nedeni ile bu durumu sorgulama yoksunlukları daha sonraları kendilerinin yıllar süren davalar ile haklı oldukları halde söz konusu haklılıklarının teknik yönleri ve aktüerya hesaplamaları ile ortaya koyulamaması, finansal hukukun çok detaylı ve sürekli güncellenen bu nedenle de çok ciddi ihtisas gerektiren alt konularında nitelikli danışmanlık alınamaması nedeni ile çok ciddi ve ilk başvurudaki kayıplarına ilave yeni ve daha büyük kayıplar yaşamalarına neden olacaktır.

Sağlıklı bir finansal yatırım ortamı için gerekli olan ideal finansal hukuk danışmanlığı nasıl olmalıdır? 

Sağlıklı bir finansal yatırım ortamı için gerekli 4 temel unsurun herhangi birinin eksikliği halinde finansal yatırım süreci gerçekleşemez. Elbette yatırım araçları gibi diğer maddeler de eklenerek yatırım ortamı gereksinimi çoğaltılabilir ancak onların içsel dinamiklerine müdahale etme imkanı bulunmadığından ve konuyu çok daha karmaşık bir hale getirmemek adına üzerinde durulmamıştır.

İdeal bir finansal hukuk danışmanlığı öncelikle proaktif olmalıdır. Başka bir ifade ile reaktif yani herhangi bir istenmeyen sorun yaşanması sonrasında yapılacak müdahale yerine öncesinde gerekli analizlerin yapılarak tedbir alınması ve risklerin minimize edilmesi gerekmektedir. Finansal yatırım danışmanlığı ile yapılan sayısal hesaplamalardan risk ve getiri oranları ve tercihleri ile sermaye, vade gibi temel değerler nasıl önemle dikkate alınıyor ve sonrasında yatırım kararları alınıyor ve sonrasında sürekli bir izleme, ölçme, değerleme ve bazı durumlarda durdurma, iptal etme ve yeniden süreç başlatılıyor ise finansal hukuk danışmanlığı ile de aynısının gerçekleştirilmesi daha en başından zorunludur!

İkinci olarak yukarıda da belirtildiği gibi finansal yönetim ve hukuk alanında iktisadi ve idari bilimler fakültelerinde yüksek öğrenim görmüş ve çeşitli bilimsel çalışmalar, tez ve makaleler ile MBA, PhD ve üzeri dereceler elde etmiş olması gereklidir. Finansal yatırım danışmanlığından farklı olarak finansal yönetim danışmanlığı ekonomi ve finans biliminin ortak çalışma alanı olan işletme bilimi üzerine yoğunlaşarak salt yatırım getirisinden daha geniş ve derin anlamda bir işletmenin bütününü ve onun ilişkili olduğu çevreyi ele alır. Bu husus finansal hukuk danışmanlığı ihtisası öncesinde gerekli teknik, operasyonel birikimler için önemlidir. Ancak bunun üzerine finansal hukuk bilgisi inşa edilebilir. Başka bir ifade ile işin teknik ve operasyonel süreçlerini özümsemeden yalnız finansal hukuk mevzuatını okumak anlamak, idrak etmek ve uygulayarak değer yaratmak boyutunda eksik kalacaktır. Bilimsel çalışmalar kadar bahsedildiği üzere mesleki çalışmalarla işin teknik ve operasyonel süreçleri üst düzey yöneticilik deneyimleri ile başta halka açık şirketlerin önde gelenlerinde olmak üzere yatırımcı ilişkileri bölümünde, banka ve aracı kuruluşların ilgili finansal yatırım operasyonlarının yönetildiği bölümlerinin veya teftiş kurullarının üst düzey yöneticiliklerinde kazanılan ve yıllara, yaşa bağlı olarak ölçülemeyen değerli deneyimler, birikimler gereklidir. Bir diğer gerekli ve önemli husus ise yasal lisanslardır. Başta SMMM, Mali Müşavirlik olmak üzere Bağımsız Denetçilik, SPK’nın Düzey 3, Türev Araçlar, Kurumsal Yönetim Derecelendirme gibi lisanslarına ilave CIA (İç Denetçilik), CFA (Finansal Analist) gibi uluslararası geçerli lisanslara sahip olmak gereklidir. Tüm bunların yanı sıra kişilik özellikleri ve Yönetim Danışmanlığı boyutunda kazandığı itibar, başarı, kurucusu olduğu şirketin marka değeri ve daha fazlası finansal hukuk danışmanlığı sürecinde büyük önem arz etmektedir. Tüm bunlara ilave adli bilirkişi ve kayyım yasal yetkileri ile kazanılan emsalsiz deneyimler danışmanlık ile yaratılan değerin entelektüel sermayesinde önemli bir yere sahiptir.

Ülkemizde Finansal Yönetim Danışmanlığı veya sıradan bir avukat olmanın ötesinde Finansal Hukuk Danışmanlığı henüz yeterince anlaşılamamış olsa da genel olarak Yönetim Danışmanlığı İsviçre, Cenevre’de Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından 912 sayfalık meslek rehberi ile dünyanın en saygın, yüksek niteliklere sahip meslekleri arasında başı çekmektedir. Bu nedenle başta ABD, İngiltere, Kanada, Avustralya, İsviçre gibi gelişmiş ülkelerde şöyle bir bilinç hakimdir;

Hangi işi yaparsanız yapın, işin operasyonundaki değişime bağlı olmaksızın bir sermaye koyarsınız ve bunun karşılığında bir kar veya kazanç beklersiniz. İşte o sermayenin yönetilmesi süreci Finansal Yönetim ve Hukuk Danışmanlığını zorunlu kılar. Danışmanlık ise ücretini ödeyebilme konusunda finansal güce sahip olmaktan ziyade o danışmanlığı alabilmek için bu vizyona sahip olmayı gerekli kılan bir olgudur. Zira o vizyon şu öngörüyü de beraberinde getirir ki bahsi geçen yüksek niteliklerdeki bilimsel, profesyonel ve yasal temellerde sunulan Yönetim Danışmanlığı kendi maliyetini kat ve kat fazlasıyla yarattığı değer olarak danışana geri öder.

Şimdi biliyoruz ki gerçek (bireyler) veya tüzel kişiler (şirketler) için Finansal Yönetim ve Hukuk Danışmanlığı sermayenin söz konusu olduğu her alan için mutlak başarının olmazsa olmazıdır. Doğru Yönetim Danışmanı ile çalışmanız halinde de ister yatırımcı ister girişimci olun kar veya kazancınızın teminatı olan sermayenizin risklerden korunma ve fırsatları yakalama hususunda yalnız temel operasyonel anlamda değil hukuki anlamda da güvencesi sağlanmış, maliyeti ise kat ve kat fazlası ile yaratılan değere konu edilerek size daha çok kazandırmış olacaktır.

Dünya çapında en önemli yatırımcılar, spekülatörler, girişimciler veya iş insanları nasıl hemen her projede başarılı oluyor? Herhangi bir projeye yatıracağı $100 sermayesi var ise bunun $90’ını işin operasyonel süreçlerine ayırıyor ise $5 ile $90’ın finansal yönetimini, $5 ile de kalan $95’ın finansal hukuk sürecini garanti altına alır. Bu sayede bütün süreç boyunca çok iyi bildiği operasyonel sürece odaklanarak sürdürülebilir büyüme başarısını yakalar.

İbrahim CAN

Finansal Yönetim ve Hukuk Danışmanı | Akademisyen
(SMMM | SPK/KGK Bağımsız Denetçi | Ceza ve Hukuk Adli Bilirkişi | Kayyım)