ÖZ

1799 yılında Manhattan, ABD’de kurulan ve kurucusunun adı ile anılan J.P. Morgan sayesinde tanışılan modern finansal yönetim danışmanlığının ilk evreleri Türkiye için gerek bilimsel, gerek profesyonel anlamda hala gelişime açık bir çalışma alanıdır. Bu yönleri ile fırsatları ve tehditleri içerisinde barındırmaktadır.

Sosyal ve iktisadi hayatın olağan akışının para ile ifade edilen süreçlerden bağımsız düşünülemeyeceği ne kadar kesin bir gerçek ise bu hayatın bireysel, kurumsal ve kamusal anlamda öne çıkan aktörlerine çözümler sunarak değer yaratan finansal yönetim danışmanlığının vazgeçilemez oluşu da o kadar kesin bir gerçektir.

Kendi maliyetinin çok daha fazlasını yarattığı değer ile ortaya koyma başarısı finansal yönetim danışmanlığının hizmet kalitesinin ölçümünde en önemli kriterlerden birisidir. Bu nedenle danışanların finansal yönetim danışmanlığından faydalanamaması ve zarar etmelerinin temel nedeni hizmet maliyetinin yüksek oluşu değil bilinçsizliktir.

Anahtar Kelimeler: Finans, Yönetim, Danışmanlık, Hukuk, Finansal Yönetim Danışmanlığı

ABSTRACT

J.P. Morgan has founded in Manhattan, USA in 1799 and named by its founder. The world has faced to initial phases of modern financial management advisory because of him. It is still an open field of development, in both scientific and professional sense. These aspects include opportunities and threats.

The fact that ordinary course of social and economic life can’t consider independently of the process expressed by money is so certain that financial management advisory, which creates value by offering solutions to the actors of individuals, companies and public institutions, is indispensable.

One of the most important criteria for measuring the quality of service of a financial management consultancy is its ability to demonstrate its value by creating more value than its own cost. This is why the counselees can’t get benefits from financial management advisory and lose is not the high cost of advisory services, but unconsciousness.

Key Words: Finance, Management, Advisory, Law, Financial Management Advisory

GİRİŞ

Makalede finansal yönetim danışmanlığı ile ilgili mesleki, bilimsel ve hukuki boyutlarda bilgi vermek amaçlanmaktadır. Makalenin özellikle iktisadi ve idari bilimler öğrenimi görmüş kişiler için kariyer fırsatı, bireysel veya kurumsal olarak varlık ve kaynaklarını etkin ve verimli yönetmek isteyenler veya akademik araştırma yapanlar için aydınlatıcı olması hedeflenmiştir.

YÖNTEM

Makalede ulusal ve uluslararası çerçevede finansal yönetim danışmanlığının tanımlama ve açıklaması, unvanın kazanılması, kullanımı ve mesleğin icrası ile ilgili standartlar; yasal düzenlemeler ve etik ilkeler incelenmiştir. Finansal yönetim danışmanlığının bireysel ve kurumsal boyutlarda geniş ve derin bir çalışma alanı olması, Türkiye’de henüz gelişim aşamasında ve düşük farkındalık seviyesinde olmasına ilave sosyokültürel özellikler ağırlıklı olarak ampirik yaklaşımları öne çıkarmıştır. Söz konusu kısıtlı kaynaklara karşın önde gelen uluslararası şirketlerin ve üniversitelerin uygulamalarına, yasal mevzuata ve başta finans ve işletme bilimleri olmak üzere yönetim bilimlerine azami ölçüde bağlı kalınarak objektif bilgi sunulmaya çalışılmıştır. Analiz esnasında sunulan bilgi ve değerlendirmeler sonrasında geleceğe ilişkin ideal yapının tasarımı hakkında da görüş ve öneriler sunularak hem pozitif değer yaratmak hem de tartışma bölümü ile akademisyenler başta olmak üzere meslek mensuplarının ve diğer tüm bilgi kullanıcılarının değerli katkılarını sağlamak amaçlanmıştır.

İÇİNDEKİLER

Bölümler                                                                                                     

  1. Finansal Yönetim Danışmanlığı Nedir?                                             
  2. Finansal Yönetim Danışmanlığının İş Süreçleri Nedir?                 
  3. Finansal Yönetim Danışmanı Nasıl Olunur?                                    
  4. Finansal Yönetim Danışmanı Nasıl Değer Yaratır?                        

Sonuçlar                                                                                                   

Tartışma                                                                                                    

Kaynakça                                                                                                  

1) Finansal Yönetim Danışmanlığı Nedir?

Finans: İşletme ve ekonomi biliminin ortak çalışma alanıdır. Finans en temel anlamda varlıkların ve kaynakların yatırım süreçlerinin para ile ifade edilmesidir. Paranın yönetilmesi bilimidir. Sermaye, vade, yatırım araçları, risk algısı gibi temel parametreler üzerine yatırımın geri dönüş beklentisi ile varlıkların fiyatlanması olarak da ifade edilmektedir. Kamu, kurumsal ve kişisel olmak üzere üç alt başlığa ayrılabilir.  (Wikipedia)

Yönetim: İşletme, kamu yönetimi, yönetim ve organizasyon gibi çeşitli bilimsel dallara ayrılmış şirket, kamu veya kar amacı gütmeyen örgütlerin kuruluş amaçlarına ulaşmaları için başta entelektüel ve finansal sermayeleri olmak üzere tüm kaynaklarını ve ilişkili diğer taraflarını ve iş süreçlerini etkin ve verimli sevk ve idare etmektir. (Wikipedia)

Danışmanlık: Belirli bir konudaki teknik bilgi ve deneyimini planlı, tedbirli, emin bir biçimde uzman tavsiyesi olarak sunma hizmetidir. (Dictionary, 2014) Danışman ilgili konuda uzman veya deneyimli bir profesyonel olarak derin bilgi ve birikime sahip kişidir. (Tordoir, 1995) Birçok meslek örneğin hekim, avukat, mali müşavir toplumda danışman olarak anılabileceği gibi işletmelerin içinde istihdam edilmiş yönetim kurulu üyeleri veya dışarıdan, bağımsız danışmanlık hizmeti sunan şirketlerdeki profesyonel kişiler de mevcuttur. International Council of Management Consulting Institutes – Uluslararası Yönetim Danışmanlığı Kuruluşları Konseyi’ne (ICMCI) göre “yönetim danışmanlığı, yönetim sorumluluklarına sahip müşterilere yönetim süreci hakkında bağımsız tavsiye ve yardım sağlanmasıdır.” (ILO, 2002) Ancak tüm yaklaşımları kapsayan en özet ifade “bilgi aktarımı yoluyla katma değer yaratmak” olabilir.

Yönetim Danışmanı (Seviye 6) ulusal meslek standardı 5544 sayılı Mesleki Yeterlilik Kurumu (MYK) Kanunu ile anılan Kanun uyarınca çıkartılan  Ulusal Meslek Standartlarının Hazırlanması Hakkında Yönetmelik  ve 27/11/2007 tarihli ve 26713 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan  Mesleki Yeterlilik Kurumu Sektör Komitelerinin Kuruluş, Görev, Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre MYK’nın görevlendirdiği Yönetim Danışmanları Derneği (YDD) tarafından hazırlanmıştır.

Yönetim Danışmanı (Seviye 6) ulusal meslek standardı, sektördeki ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri alınarak değerlendirilmiş, MYK İş ve Yönetim Sektör Komitesi tarafından incelendikten sonra MYK Yönetim Kurulunca onaylanmıştır.

Yönetim Danışmanı (Seviye 6), iş stratejisi, örgütsel yapı ve iş yapma yöntemleri alanlarında; hizmet vereceği alanı belirleyerek danışmanlık hizmetinin tanıtım ve pazarlamasını yapma, danışan ile ilişki kurma ve geliştirme, hizmet teklifi hazırlama, danışanın amaç ve hedeflerinin gerçekleştirilmesine destek vermek üzere yönetim ve iş süreçleriyle ilgili sorunlara çözüm getiren yönetim danışmanlığı projelerini hazırlama, hazırladığı projelerin danışan nezdinde uygulanması için gerekli planlama ve çalışmaları yapma ve danışandan gelen geri bildirimleri değerlendirme bilgi, beceri ve yetkinliğine sahip kişidir. (MYK)

Finansal yönetim danışmanlığı yukarıdaki gibi üç ayrı kelime olarak dahi incelendiğinde oldukça derin çalışma alanları çıktığı görülmektedir. Finans ihtisasına geçmeden daha genel anlamda yönetim danışmanlığını incelemek yerinde olacaktır.

Cenevre merkezli Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) 1989 yılına ve daha eskiye uzanan çalışmalarını 4. baskısının 2002 yılında gerçekleştirildiği 912 sayfalık çok değerli ve öncü bir eser olan “Yönetim Danışmanlığı Meslek Rehberi” kitabı ile mesleki standartları küresel ölçekte belirlemiştir. Anılan eser kaynak alındığında yönetim danışmanlığı altında piyasada yer alan ihtisas alanları 15 farklı kategoride şöyle sıralanmaktadır;

  1. Genel ve stratejik yönetim danışmanlığı,
  2. Bilişim teknolojileri (BT) yönetim danışmanlığı,
  3. Finansal yönetim danışmanlığı,
  4. Pazarlama ve dağıtım yönetim danışmanlığı,
  5. E-İşte yönetim danışmanlığı,
  6. Operasyon yönetim danışmanlığı,
  7. İnsan kaynakları yönetim danışmanlığı,
  8. Bilgi yönetiminde danışmanlık,
  9. Prodüktivite ve performans yönetim danışmanlığı,
  10. Toplam kalite yönetiminde danışmanlık,
  11. Kurumsal dönüşümde danışmanlık,
  12. İşletmelerin sosyal rolü ve sorumluluğu ile ilgili danışmanlık,
  13. Küçük işletme yönetiminde ve geliştirmede danışmanlık,
  14. Kayıt dışı sektör için danışmanlık,
  15. Kamu sektörü için danışmanlık

Bu makalede yukarıdakilerden yalnız finansal yönetim danışmanlığı incelenecek olsa da yönetim danışmanlığı genelinde veya iş süreçleri gereği yukarıdakilerden birkaçının veya yukarıda belirtilmemiş olsa da hukuk gibi diğer çalışma alanlarına da giriliyor olması başta da belirtildiği üzere finansal yönetim danışmanlığının bireysel ve kurumsal boyutlarda geniş ve derin bir çalışma alanı olmasından kaynaklanmaktadır.

Tüm danışmanlık projeleri ve görevleri, finansman ve muhasebe verilerinin kullanılmasını içerir ve özel uzmanlık alanları ne olursa olsun tüm danışmanlar, kaçınılmaz olarak kendilerini mali meseleler ve uygulamalarla uğraşırken bulurlar. (ILO, 2002) Bu boyuttan bakıldığında gerçek ve tüzel kişiler için değil diğer 15 farklı kategoride yönetim danışmanlığı veren profesyoneller için dahi finansal yönetim danışmanlığı bir zorunluluk arz etmektedir.

2) Finansal Yönetim Danışmanlığının İş Süreçleri Nedir?

Finansal yönetim danışmanlığı temelde aşağıdaki süreçler ile danışanlarına katma değer yaratır; (MYK)

  1. Hizmet kapsamını ve uzmanlık alanlarını belirlemek,
  2. Potansiyel danışanları (müşterileri) araştırmak,
  3. Tanıtım faaliyetlerinde bulunmak,
  4. Pazarlama bütçesini yapmak,
  5. Danışanla ilk ilişkiyi kurmak (konsültasyon),
  6. Danışandan bilgi almak,
  7. Danışanın ihtiyacını belirlemek,
  8. Hizmet teklifini hazırlamak,
  9. Teklifi müzakere etmek,
  10. Sözleşme yapmak,
  11. Yönetim danışmanlığı hizmeti/projesi çalışma planını hazırlamak,
  12. Veri/bilgi araştırma yöntemini belirlemek,
  13. Hizmet/proje açılış toplantısı yapmak,
  14. Danışan ile ilgili mevcut durum analizi yapmak,
  15. Durum değerlendirmesi ile gelişim ve değişim alanları konusunda danışanla uzlaşma sağlamak,
  16. Yönetim danışmanlığı hizmeti/projesi uygulama planını hazırlamak,
  17. Yönetim danışmanlığı hizmetinin/projesinin uygulama planı üzerinde uzlaşma sağlamak,
  18. Hizmeti/projeyi gerçekleştirmek,
  19. Şikâyetleri ele almak (kalite yönetimi),
  20. Hizmeti/projeyi kapatmak,
  21. Hizmet/proje kapsamında tanımlanan raporları hazırlamak,
  22. Hizmet/proje kapsamında tanımlanan raporları sunmak      

3) Finansal Yönetim Danışmanı Nasıl Olunur?

MYK adalet, bağımsızlık, tarafsızlık, risk alabilmek, öngörü sahibi olabilmek, çıkar çatışmasına girmemek, mesleki ve kişisel gelişimini sürdürebilmek gibi önce çıkanların yanında toplam 47 tutum ve davranış, uzlaştırma, analitik düşünce, yönetim, ikna, yaratıcı düşünce geliştirme gibi öne çıkan 47 bilgi ve birikim belirleyerek finansal yönetim danışmanı olabilmek için gerekli kişisel özelliklerin bir kısmını tespit ederek mesleğin yüksek standartlarını gözler önüne sermiştir. (MYK)

ICMCI ülkemizde YDD yukarıda belirtilen tutum ve davranışlar ile bilgi ve birikim tanımlamalarının yanında Yönetim Danışmanlığı Sertifikası (CMC, Certified Management Consultant) hazırlamış olsa da başta yüksek öğrenime bağlı akademik dereceler, tez, makale ve kitap gibi bilimsel eserler olmak üzere, yabancı dil, yasal yetki veren mesleki ruhsatlar (örneğin Serbest Muhasebeci Mali Müşavir – SMMM veya Yeminli Mali Müşavir – YMM), lisanslar (örneğin SPK’nın çeşitli lisansları), yalnızca yıllara ve yaşa bağlı soyut düzeyde kalarak tanımlanan deneyim yerine yaratılan katma değeri finansal olarak ölçen, değerleyen ve derecelendiren ulusal ve uluslararası proje deneyimleri boyutunda yönetim danışmanı akreditasyonuna gidemediği görülmüştür. Öte yandan sertifikasyon veya mesleki yeterlilik bakımından yasal bir zorunluluk ve yaptırım bulunmadığından piyasada mühendislik, hukuk veya işletme gibi herhangi bir fakülteden lisans düzeyinde mezun olmuş ve/veya “20, 30, 40 yıllık deneyimi” her ne kadar soyut, öznel, sübjektif, kişisel sınırlarda kalıyor olsa da öne çıkararak yönetim danışmanlığı faaliyetinde bulunanlar; yönetim danışmanlığı ile yaratılan değeri finansal olarak ortaya koyamayanlar da mevcuttur. Üstelik bahsi geçen kişiler avukatlık, mali müşavirlik gibi unvanların veya yasada tanımlı mesleki faaliyetlerin koruma altına alınmış olmasına karşın ve elbette mesleki kaliteyi sunmaktan yoksun kişilerin dolandırıcılık faaliyetlerine konu ettiği, hukuk ve ceza davalarına yansıyan pek çok adli vakıa da mevcuttur. Böyle vakıalar yönetim danışmanlığı mesleğinin saygınlığına gölge düşürmekte ve güven ortamını da bozmaktadır.

Bunlara karşın akademik, mesleki, kişilik, ahlak, etik gibi alanlarda çok yüksek niteliklerde yönetim danışmanlığı mesleğini icra ederek danışanlarına finans bilimi ile ispatlanabilen yüksek katma değer yaratan danışmanlar da mevcuttur. Sorun şudur ki “finansal yönetim danışmanlığı nedir, nasıl değer yaratır, neden gerçek ve tüzel kişiler için elzem bir profesyonel destektir” henüz yeterince bilinemiyorken “nitelikli bir finansal yönetim danışmanın nasıl ayırt edileceği” zaten ilgili konuda bilgi, birikim ve farkındalıktan uzak toplumumuz için çok daha zor ve tartışılması gereken bir konudur. Mağduriyet yaşayan danışanların tercihlerini belirleyen kriterlerin en başında yakınların tavsiyesi, mesleki standartları karşılayamayacak düzeyde düşük ücretlerle iş yaptırma isteği veya vaadi, unvanların haksız kullanımı, hukuka veya etik, ahlak boyutlarına aykırı aşırı yüksek vaatler ile iş alma veya medyada görüntülenen kişilere duyulan bilinçaltı yüksek güven, itibar gibi konular sıralanabilir. Bu nedenle piyasada çeşitli mağduriyetler yaşanmakta ve bu yalnızca finansal yönetim danışmanlığının konusu ile sınırlı kalmayıp muhasebe, finans, denetim, vergi, kurumsal finans, kurumsal yönetim gibi alt başlıklarda şirketlerin büyük finansal kayıplar yaşaması veya iflası gibi nice istenmeyen süreçleri de beraberinde getirdiğinden son derece ciddiyetle ve titizlikle üzerinde durulması gereken bir konudur.

Önceki bölümlerde anılan mesleki yeterliliğe ilişkin bilgi, birikim, tutum ve davranışlara ilave aşağıda sıralanan nitelikler hemen her durum için geçerli olmasa ve her finansal yönetim danışmanından beklenemeyecek olsa da uluslararası standartlarda ve yüksek katma değer yaratabilme potansiyeli bulunan bir finansal yönetim danışmanının niteliklerini deneysel olarak tanımlamaya veya referans oluşturmaya yardımcı olabilir.

Tablo 1: Finansal Yönetim Danışmanlığı Gereksinimleri

Tablo 2: CSI Lisanslamaları ve Eğitim İçeriği

Canadian Securities Institute, Kanada Menkul Kıymetler Enstitüsü (CSI), Moody’s Analytics Training & Certification Services aşağıda detayları verilen eğitim ve sertifikasyon vermekte ve Dalhousie University programı başarı ile bitirenlere MBA denkliğinde “finansal yönetim” diploması vermektedir. Böylelikle 3 farklı başlıkta finansal yönetim danışmanlığı programı tamamlanmaktadır.

Bu bağlamda Türkiye’de 4’ü devlet 7’si vakıf olmak üzere toplam 11 üniversitede bulunan (Yükseklisans, 2017) “Executive MBA” yani daha çok üst düzey yönetici deneyimi ve ihtisasına yönelik işletme yüksek lisans programlarına “finansal yönetim danışmanlığı” modelinin getirilmesi konu ile ilgili Türkiye’nin kalkınmasında önemli bir katkısı olacaktır. Gerek işsizliğin önlenmesi ve kariyer planlaması, gerekse nitelikli finansal yönetim danışmanlarının yetiştirilmesi üzerine bireyler, girişimciler, şirketler ve kamu yönetiminde sosyoekonomik kalkınmanın sağlanması bu sayede desteklenebilir.3 binden fazla FMA (Finansal Yönetim Danışmanı) unvanlı ve lisanslı profesyonelin bulunduğu Kanada’da yukarıda Tablo 2’de belirtilen model Tablo 1’de belirtilen modelin tamamlayıcısı olarak görülmelidir. Başka bir ifade ile son derece önemli olsa da yalnız akademik eğitimle sınırlı kalmayan, aynı zamanda önceki iş hayatı ve yüksek öğrenim ile söz konusu ihtisas programında uygulama deneyiminin de kazandırılması öte yandan çok yüksek kişilik özelliklerinin de ölçme ve değerlendirmeye tabi tutulması, birçok meslek örgütlerinde olduğu gibi denetleme, disiplin kurullarının oluşturulması ve elbette hayat boyu öğrenme modellerine ilave network olarak özetlenecek gerek iş ve çözüm ortaklığı gerekse yeni müşterilerin kazanılması için devlet, üniversite ve özel sektör bağlantılarının geliştirileceği etkinlikler, projeler, yarışmalar ve bilimsel konferanslar düzenlenmelidir.

Bahsi geçen nitelikleri hiç taşımadan “danışmanlık” yapan, çeşitli ruhsat, diploma veya lisanslarla faaliyetini sürdüren kişiler bugün mevcuttur. Ancak Kanada örneği üzerinden en gelişmiş modeli Türkiye’ye uyarlayarak akademik, mesleki, sosyal ve yasal boyutlarda oluşturmak için devletin bir kalkınma programı olarak konuyu ele alması ve teşvik edici olması, üniversitelerin meslek örgütleri ile (TÜRMOB, TBB, YDD vb.) işbirliğinde bulunması, üniversitelerde konu ile ilgili mesleği tanıtıcı, özendirici ve gelecek 30 yılın öngörüsü ile kariyer planlaması sunar şekilde önde gelen yönetim danışmanlığı şirketleri ile ortak çalışmalar yürütmesi son derece önemlidir. Aksi halde finansal yönetim danışmanlığı ihtiyacı içinde olan, bunu bilemeyen, etkin destek alamayan ve her geçen gün finansal kayıp yaşayan özelde şirketler olsa da genel olarak Türkiye ekonomisinden başka bir şey değildir.

Finansal yönetim danışmanlığı hukuk ile çok derin bir ilişki içerisindedir. Bankacılık, sigortacılık, bireysel emeklilik, sermaye piyasaları, halka açık şirketler, sermaye şirketleri kendilerine özel yasal mevzuata sahip finans piyasalarının en önemli aktörleridir. Bu nedenle söz konusu piyasada gerçekleşecek hemen her türlü faaliyet için gerekli yönetim kararı ve bunlarla ilişkili yönetim danışmanlığı hizmetleri muhakkak yasal düzenlemeler gözetilerek gerçekleştirilmelidir. Bunun yanı sıra finansal hukukun konusuna giren uyuşmazlıklar ise başlı başına bir ihtisas alanı olup çoğunluğun aklına ilk geldiği şekli ile genel avukatlık hizmeti çözülemeyecek konulardır. SMMM olarak da mali mevzuata ilişkin danışmanlık verme yetkisi 3568 sayılı meslek yasası (Madde 2, A, b) ile sunulmuş olsa da  güncel mevzuata hakim olma, teknik konularda uygulama deneyimi ve çok daha fazlası ile adli bilirkişi ve kayyım gibi yasal yetkilerle kazanılacak çok ciddi deneyimler öne çıkmakta ve finansal yönetim danışmanlığı için belirleyici olmaktadır. Bu gerekçelerle finansal yönetim danışmanı aynı zamanda finansal hukuk danışmanı olarak da değerlendirilmelidir. Ancak yukarıda bahsi geçen yasal ruhsat, lisans, yetki ve deneyimlere sahip olunması gibi özel şartlar unutulmamalıdır.

Bütün bu açıklamalar ışığında “finansal yönetim danışmanı nasıl olunur?” sorusunun yanıtı için yüksek öğrenim, MBA dengi uzmanlık programları, SMMM ve bağımsız denetçilik gibi ruhsatlar, SPK gibi ulusal, CFA, CIA gibi uluslararası sertifikalar, ulusal ve uluslararası kurumsal şirketlerin üst düzey yöneticiliklerinde kazanılan deneyimler, sürekli öğrenme ve güncel yasal mevzuatı takip ederek finansal hukuk alanında da bilirkişi, kayyım gibi yasal yetkilerle deneyim kazanmak ve yüksek kişilik özellikleri gerekli olsa da aslında tam olarak “olmak” için yeterli denilemez. Başka bir ifade ile bahsi geçen konu sürekli bir gelişim, dönüşüm ve kendini geliştirerek değer yaratma sürecidir. Bu hali ile de finansal yönetim danışmanlığı dünyanın en saygın ve aynı zamanda da zor meslekleri arasında ilk sıralarda yer alarak bilimi, profesyonelliği, hukuku, yüksek sosyal ve kişilik özelliklerini sermaye edinerek değer yaratan multidisipliner bir meslek olarak algılanmalıdır.

4) Finansal Yönetim Danışmanı Nasıl Değer Yaratır?

Tüm danışmanlık projeleri ve görevleri, muhasebe ve finansman verilerinin kullanılmasını içerir ve özel uzmanlık alanları ne olursa olsun tüm danışmanlar, kaçınılmaz olarak kendilerini mali meseleler ve uygulamalarla uğraşırken bulurlar. Söz konusu süreçlerin mutlak suretle finansal hukuk boyutu da vardır. Hal böyle iken girişimcilik çabasında olan mikro işletmeden KOBİ veya halka açık olarak uluslararası faaliyetleri bulunan şirketlere kadar her ne kadar içlerinde yüksek tahsilli, çeşitli ruhsat ve lisanslara sahip üst düzey yöneticiler olabilse de yine de gerek bağımsızlık (çıkar çatışması) gerekse yetkinlik nedeni ile işletme dışından finansal yönetim danışmanının değer yaratması gerekecektir.

Burada sorulabilecek önemli bir soru, yönetim danışmanının bu karmaşık alanda müşterilere profesyonel destek bakımından finans özelinde en uygun niteliklere sahip olup olmadığı sorusudur. Bu soru da bizi söz konusu değeri nasıl yarattığına taşıyacaktır. Başta bankacılar veya mali müşavirler de genel olarak finans alanında uzman profesyoneller olduğu ve her birinin yeterliliklerinin finansman konusunun sadece belli kısımlarını kapsadığı not edilmelidir.

İşletmelerinin değişen ihtiyaçları kadar finansal yönetim danışmanlarının da değişen nitelik ve deneyimleri mevcuttur. İhtiyaç ile hizmetin eşleşmesi gerçekten çok önemli bir meseledir. Bu eşleşme sonrasında ikinci önemli mesele ise değer yaratmaktır. Bahsi geçen değer soyut konular üzerine somut, sayısal ve finansal olarak ortaya koyulabilen bilimsel çıktılardır.

Eski öğretiden modern bilimsel yaklaşıma uzanan ticari işletmelerde değer yaratılması hususu aşağıdaki gibi özetlenebilir.

KAR < NAKİT AKIŞ < PİYASA DEĞERİ < SÜRDÜRÜLEBİLİR BÜYÜME

Eski öğretide işletmelerin kuruluş amacının kar elde etmek olduğu ileri sürülürdü. Ancak kar elde ettiği halde nakit (akışı) yaratamayan şirketler finansal başarısızlık gösterebilmekte ve hatta iflas edebilmektedirler. Bir üst yaklaşımda ise işletmenin piyasa değerini maksimize etmek yer almaktadır. Sürdürülebilir büyüme ise içerisinde sosyal, çevresel ve ekonomik boyutlarla birlikte kurumsal yönetim ilkelerini de barındıran modern yaklaşım olarak karşımıza çıkmaktadır.

(Maliyet + Kar) = Fiyat x Satış Adedi = Hasılat formülü elbette temel işlemecilik anlayışı bakımından devam edecek gibi görünse de piyasa yaklaşımı üzerine yalnızca doğrudan para girişi ve çıkışı olarak ele alınamayacak derinlikte ve çok boyutlu bilimsel yaklaşımlar ve stratejik yönetim kararlarından etkilenen finansal süreçler mevcuttur. Örneğin bir işletmenin finansal süreçlerinde belirleyici olan ve eski öğretiden akla ilk gelenler arasında fiyat, kalite, satış sonrası hizmetler vb. sıralanırken sürdürülebilir büyüme yaklaşımı ile yalnızca en kaliteli ürünü, en düşük fiyatla ve tüketicinin kapısına kadar getiren, iade dahil çeşitli garantiler sunan işletmeler değil çevreye duyarlı olanlar hatta zamanla yasal zorunluluk hale gelmesi sonrasında da yenilenebilir enerji kullanımı ile öne çıkanlar, bir adım ötesinde ise kurumsal yönetim ilkeleri ve sosyal sorumluluk projeleri ile çeşitli kampanyalar yapanlar tüketiciler tarafından tercih ediliyor olmuştur. Bu sayede sürdürülebilir büyümeden geriye doğru piyasa değeri maksimizasyonu, nakit yaratımı ve karlılıkta da artış yakalanmaktadır.

Tahakkuk esası ile çalışmaya alışan veya işletmenin muhasebesi ile ilgili konulara son derece hakim olmasının avantajlarına karşın çıkar çatışmasına girebilecek veya akademik, profesyonel uzmanlık ve deneyim gerektiren yukarıda bahsedilen konularla sınırlı kalmayan çok daha geniş boyutta bir mali müşavir, finansal yönetim danışmanı olarak değer yaratma konusunda yetkin olamayacaktır. Yatırım bankacıları ise (İngiltere’deki adı ile merchant bankers; ABD’deki adı ile investment bankers veya Fransa’daki adı ile banques d’affaires), danışmanlık hizmetlerinde çok daha aktiftirler. Ancak menkul kıymet ihracı dışında günlük kurumsal finansman operasyonlarında bütçe, kredi, likidite yönetimi gibi konularda çok fazla faaliyette bulunmamaktadırlar. (ILO, 2002)

Girişimcilik ise operasyonel süreçlerinden bağımsız, temelde sermaye yönetimidir. Girişimciler fırsat gördükleri alanda risk aldıkları sermayelerini belirli bir vadede ne kadar çok katlar ise o kadar çok başarılı olacak ve yeni girişimcilik faaliyetlerinde bulunabileceklerdir. Ancak önemli bir çoğunluğu yalnızca sermaye ihtiyacı içinde olduklarını, söz konusu sermayenin yönetimi konusunda iş fikirleri ve onun operasyonel süreçlerinde başarılı olacaklarına inançlarından ötürü finansal yönetim danışmanlığına ihtiyaç duymadıklarını ifade ederler. Buna karşın yeni kurulan şirketlerin başarısını analiz ettiğimizde Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Müsteşarı Ziya Altunyaldız’ın “Türkiye’de şirketlerin yüzde 65’i ilk 5 yılda kapanıyor. Şirketlerin yüzde 25’i 5-10 yıl yaşarken, sadece yüzde 10’u 10 yıldan uzun yaşayabiliyor” açıklaması son derece olumsuz bir tabloyu ortaya koymaktadır. (Hürriyet, 2013)

İstanbul Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası’nın (İSMMMO) “İMKB ve Mağdur Yatırımcı” araştırmasına göre borsanın kuruluşundan bugüne geçen 26 yılda 55 şirketin hissesi işleme kapatılırken, sayıları 400 bini bulan küçük yatırımcılar yaklaşık 1 milyar dolar zarar etti. (Radikal, 2011)

Borsa İstanbul’un İstanbul Sanayi Odası, SPK ve TOBB arasında 07.08.2008 tarihinde imzaladıkları protokol ile başlayan borsada işlem gören Türk şirket sayısını arttırmayı amaçlayan organizasyon daha sonrasında, 08.07.2014 tarihli TSPB genel kurulunda Başbakan Yardımcısı  Ali Babacan, SPK Başkanı Vahdettin Ertaş tarafından geride kalan dönemde son 10 yılın halka arz rekoru kırıldığına ancak gerek borsa kotundan çıkan şirket sayısı, gerek şirketlerin finansal performansları gerekse diğer finansal hukuk süreçleri olarak özetlenebilecek boyutlarda olumsuz sonuçlara dikkat çekilmiştir. (Canlı Borsa Bist, 2014)

Yukarıda sıralanan açıklama ve vakıalarla sınırlı kalmayan olumsuz örnekler finansal yönetim danışmanlığının öneminin anlaşılamamış ve elbette değer yaratma sürecinin talep edilmemiş olması olarak gerek bireysel, gerek kurumsal ve gerekse de kamusal alanda özetle açıklanabilir.

SONUÇLAR

Finansal yönetim danışmanlığı dünyanın en saygın ve aynı zamanda da zor meslekleri arasında ilk sıralarda yer alarak bilimi, profesyonelliği, hukuku, yüksek sosyal ve kişilik özelliklerini sermaye edinerek değer yaratan multidisipliner bir meslek olarak algılanmalıdır. Bireysel, kurumsal ve kamusal alanlarda muhasebe, maliyet yönetimi, denetim, kontrol, kurumsal finans, yatırım yönetimi, sermaye yönetimi, kurumsal yönetim, sürdürülebilir büyüme, finansal hukuk konuları başta gelecek şekilde özetlenebilecek çalışma alanları ile eski öğretide yer alan mali müşavirlik, avukatlık, bankacılık, işletmecilik gibi genel çalışma alanları veya meslekler ile genel bir hizmet alınarak karşılanamayacak düzeyde yüksek nitelikler gerektirmektedir. Kendi maliyetinin çok daha fazlasını yarattığı değer ile ortaya koyma başarısı finansal yönetim danışmanlığının hizmet kalitesinin ölçümünde en önemli kriterlerden birisi olup danışanların (müşterilerin) maliyet baskısı ileri sürmesi de bu nedenle genel olarak kabul edilebilir bir yaklaşım değildir. Mesleki boyutu ile gerek parlak bir kariyer alternatifi olarak gerekse bilimsel boyutu ile devlet, üniversiteler ve meslek örgütleri işbirliğinde, YÖK mevzuatında öğretim yardımcıları olarak tanımlanan uzman akademisyen olarak finansal yönetim danışmanlarının uygulamalı eğitimleri ile özellikle Executive MBA programlarında işletme ve finans yüksek lisans programı olarak önemle dikkate alınmalıdır. Günümüzde ise YÖK Ulusal Tez Merkezi sorgulandığında yönetim danışmanlığı ile ilgili yalnızca 16 adet (biri PhD) tez çalışmasına rastlanmaktadır ki akademik anlamda da bu sayı çok daha fazla artırılmalıdır. (YÖK, 2017) Bu sayede Türkiye’nin yalnız ekonomi ile sınırlı kalmayan birçok alanda kalkınması mümkün kılınabilir.

TARTIŞMA

Hukukçu denildiğinde akla ilk ve çoğu zaman tek gelen avukatlara karşın mali mevzuat konusunda danışmanlık verme yetkisi bulunan mali müşavirlerin durumu, finansal yönetim danışmanlarının aynı zamanda mali müşavirlik ruhsatı da taşıyor olması ile mesleklerin iç içe geçmesi, CMC lisansında etik kodlar arasında yer alan “sadece kendi yetkinlik alanına giren konularda hizmet vermek” (Bakanlık, 2012) üzerine önceki, ilgili bölümlerde değinilen yüksek niteliklerin piyasadaki olumlu veya olumsuz karşılıkları ve uygulamada yaşanan sorunlar ile çözüm yolları, kariyer alternatifleri tartışma bölümünde ele alınabilecek hususlardan öne çıkanlar olarak sıralanabilir.

KAYNAKÇA 

  1. Wikipedia . com (İngilizce anahtar kelimeler: finans, yönetim, danışmanlık, finansal yönetim danışmanlığı)
  2. Dictionary . com (İngilizce anahtar kelime: danışman)
  3. Tordoir, Pieter P. The professional knowledge economy: the management and integration services in business organizations. (Ekonomide mesleki bilgi: ticari işletmelerde yönetim ve entegrasyon hizmetleri)
  4. Yönetim Danışmanlığı Meslek Rehberi, Uluslararası Çalışma Örgütü, 2002
  5. Mesleki Yeterlilik Kurumu, Meslek Tanımı, Ulusal Meslek Standardı (13UMS0330-6 / 24.07.2013 /00)
  6. International Council of Management Consulting Institutes – Uluslararası Yönetim Danışmanlığı Kuruluşları Konseyi (ICMCI)
  7. Canadian Securities Institute (CSI), Moody’s Analytics Training & Certification Services (Kanada Menkul Kıymetler Enstitüsü, Moddy’s Analitik Eğitim ve Sertifika Hizmetleri)
  8. Yükseklisans . com . tr (Anahtar kelime: Executive MBA)
  9. 3568 Sayılı SMMM ve YMM Kanunu (Md. 2, Mesleğin Konusu)
  10. Hürriyet, 2013
  11. Radikal, 2011
  12. Kalkınmada Anahtar Verimlilik Dergisi, Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Eylül 2012, Sayı: 285
  13. YÖK, Ulusal Tez Merkezi, 2017 (Anahtar kelime: yönetim danışmanlığı)
  14. Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Kalkınmada Anahtar Verimlilik Dergisi, 2012, Sayı: 285

Makale ilk olarak T.C. Trakya Üniversitesi 2. Uluslararası Trakya Muhasebe, Finans Ve Denetim Konferansı Ve 9. Uluslararası Yönetim, Hile, Etik Ve Kurumsal Sosyal Sorumluluk Konferansı’nda (17-19 Ekim 2017 – Edirne) sunulmuştur.

İbrahim Can
Finansal Yönetim ve Hukuk Danışmanı | Akademisyen

(SMMM | SPK/KGK Bağımsız Denetçi | Ceza ve Hukuk Adli Bilirkişi | Kayyım)